Ali İzzetbegoviç’te Ütopya ve Dram

Ali İzzetbegoviç sıradan bir bilim adamı, bir düşünür değil, genel kabule göre de bilge bir insandır. Bilgelik, insanî sorunlara makro düzeyde bakabilmek demektir. Gerçekten de İzzetbegoviç böylesi bir bakışa sahiptir. Birçoğu güncel sosyal hayatın yansıması olan ve dolayısıyla dagenel geçer gözüken bakışların ötesinde beşeri sorunlarımızı kapsamlı ölçeklere oturtabilen müstesna bir insandır. O, bu ölçeklendirme bağlamında bir kısmı hemen herkesçe bilinen ama yepyeni bir kavramsallaştırma ile kullanıma konan ikili anlam kategorileri ortaya koymuştur: Yaratma ve evrim, kültür ve medeniyet, Din ve materyalizm, ütopya ve dram bunların en önemlileridir. Ben tebliğimde “Ütopya ve Dram” kültür matriskleri üzerinde durmak istiyorum.

Bilindiği üzere ütopya, en azından Antikçağdan günümüze belli filozofların ideal toplum kurgularını ifade etmede kullanılan bir kavramdır. Platon’un Devlet’i, Bacon’ın New Atlantis’i, Campenella’nın Güneş Devleti, gibi. Bir tiyatro kavramı olan Dram ise hayatın marjinal yönlerini ortaya koyan komedinin ve trajedinin yaklaşımlarını karşılık, hayatı olduğu gibi ele alan bir tiyatro tipidir. İzzetbegoviç kavramların etimolojisine sadık kalmak kaydıyla bu kavramlara kendi dünya görüşü içinde yepyeni anlamlar yüklemiştir.

Buna göre insanlık tarihi boyunca iki temel eğilim vardır: Ütopya ve Dram. Dram, insan tabiatına ve fıtratına uygun hayat biçimidir. Ütopya, ise fıtri yapıyı bozup her şeyi yeniden kurmaktır. Bu kurgu keyfidir, nefsin isteklerine bağlı zekâya dayalı bir iştir. Yani burada ütopya belli filozofların bir düşünce setsimi değildir, genel bir hayat modelidir. Ana yapısı itibariyle din, ahlak, sanat, drama ile; bilim, medeniyet, vb daha çok ütopya ile ilgilidir.

Ali İzzetbegoviçe göre belki daha önemli olan bütün beşeri olgularımızı, bu ikisinin de kendince düzenlemek istemeleridir. Dolayısıyla da her şeyin bir ütopik ve bir dramatik biçimi vardır. Mesela buna göre iki tür ahlak vardır: Ütopik ahlak, dramatik ahlak. Aileye iki tür bakış vardır vb. Maalesef modern dünyada her şeye ütopyanın kurgusallığı hâkim olmaya çalışıyor. Bizi bundan kurtaracak yegane alternatif dindir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>